Kristen Stewart, nu ook regisseur: ‘De kosmische chaos nam mijn film over’

Met The Chronology of Water kruipt Kristen Stewart voor het eerst achter de camera. ‘K-Stew’ sprak met Knack Focus over haar kroniek van een jonge vrouw die dreigt te verzuipen in een bad van seks, drugs en trauma.

‘Sorry dat ik te laat ben’, verontschuldigt Kristen Stewart zich wanneer ze – wellicht met een halve jetlag, een hele kater en zeker een half uur vertraging – de hotelsuite binnenstrompelt. ‘Ik heb zes weken bijna niet geslapen. Ik ben letterlijk van de montagekamer naar Cannes en nu naar hier gerend.’  

Het klinkt als een bekentenis en een opluchting tegelijk. Maar ze heeft een geldig excuus. ‘K‑Stew’ stelde in Cannes haar regiedebuut The Chronology of Water voor, een broeierig coming‑of‑agedrama gebaseerd op Lidia Yuknavitch’ memoires uit 2011.

Stewart werd als tiener een wereldster als Bella Swan in de Twilight-saga, maar schoolde zich daarna om tot arthouse‑muze, met dank aan onder andere Olivier Assayas (Personal Shopper), Rose Glass (Love Lies Bleeding) en Pablo Larrain (Spencer).

Nu komt ze als regisseur voor de dag met haar eerste langspeler, nadat haar kortfilm Come Swim (2017) ook al in Cannes was te zien. In The Chronology of Water volgen we de jonge Lidia (Imogen Poots) die opgroeit in een toxisch gezin. Ze probeert haar lichaam en identiteit te redden met competitiezwemmen, maar strompelt door een roes van seks, drugs en zelfvernietiging richting volwassenheid en schrijverschap.

Stewart vertelt Lidia’s turbulente verhaal niet lineair, maar in scherven: in herinneringen die opduiken en weer wegzinken, en beelden die elkaar raken als littekens die opnieuw openbarsten. Ze filmt in jachtige close‑ups die doen denken aan Terrence Malick en Claire Denis, maar dan met een punkachtige directheid die net zo ongedurig, spontaan en energiek is als Stewart zelf.

Misschien is het geen toeval dat net zij zich zo hard in Yuknavitch’ autobiografische materiaal vastbeet. Stewart, die als kindsterretje opgroeide in de spotlights, en al voor de Twilight-hype meespeelde in David Finchers thriller Panic Room, wéét hoe het voelt wanneer je wordt gedefinieerd nog voor je jezelf hebt kunnen uitvinden. Jarenlang werd haar liefdesleven tot op het bot gefileerd door tabloids en fans – van haar relatie met Twilight-vampier Robert Pattinson tot haar coming‑out als queer (ze huwde in 2023 met scenariste Dylan Meyer). Daardoor moest ook zij leren wat van haar was en wat van de blik van anderen. Net als Lidia moest ze haar stem opnieuw veroveren. Net als Lidia moest ze haar artistieke en fysieke integriteit claimen.

Die affiniteit resulteert in een film die persoonlijk, rauw, lyrisch en lichamelijk is – een debuut dat voelt alsof het met de nagels uit haar ribbenkast is gekrabd, en dat Yuknavitch’ woeste, waterige proza omzet in instinctieve cinema die altijd op het randje van overstromen staat.

‘Het was een absolute hel, maar ook het beste wat me ooit is overkomen’, legt Stewart uit, terwijl ze zich op een lage poef laat zakken, een plastic fles water tussen beide handen geklemd alsof het een reddingsboei is. ‘Ik wou dat ik kon zeggen dat ik dit allemaal gepland had, maar de film werd gewoon door kosmische chaos overgenomen.’

Wat bedoel je daar precies mee?

Kristen Stewart: Alles wat ik de voorbije acht jaar had voorbereid – plannen, dromen, obsessief nadenken – werd in de laatste weken voor de opnames kapotgeslagen. Productiechefs vielen weg, acteurs vielen weg, al het voorwerk dat ik had gedaan ging in rook op. De film werd een schipbreuk. We konden geen trouwe adaptatie meer maken. We moesten iets reconstrueren dat niet meer bestond. En dat is precies wat de film geworden is.

Dat klinkt als een nachtmerrie.

Stewart: Ik huilde elke nacht. Echt: hysterisch. Ik schreeuwde tegen mijn producers dat het een onmogelijke zaak was. Mijn gebrek aan ervaring gecombineerd met onverantwoord veel lef was de enige reden dat we het wél gered hebben. Als ik dit eerder al een keertje had gedaan, zou ik waarschijnlijk gezegd hebben: fuck it. we kunnen dit niet. Laat ons het project uitstellen of afgelasten. Weet je: deze film werd behandeld als een vrouw. Een vrouw die moest vechten om ruimte in te nemen. Ze werd weggevoerd, teruggeëist, opnieuw gedefinieerd. Maar uiteindelijk heeft dat haar karakter gevormd.

Toch lijk je dankbaar voor die chaos.

Stewart: Ja. Want als ik de film acht jaar geleden had gemaakt, toen ik begon met schrijven en financiers zocht, zou het een comfortabele film geweest zijn. Netjes. Af. En da’s niet wie Lidia is. De film zit zo vol dood dat hij uiteindelijk over wedergeboorte gaat. Over accepteren wat je wél krijgt, in plaats van wat je wilde.

The Chronology of Water gaat over een jonge vrouw die na een helse periode uiteindelijk haar eigen stem vindt. Artistiek én persoonlijk. Jij zei eerder al: vrouwen worden meer gezien dan gehoord.

Stewart: Dat is gewoon zo. Zelfs als het niet meetbaar is, is dat het gevoel waarmee we rondlopen. En dan is er dat kleine, sluwe stemmetje dat je instincten ondermijnt. Deze film gaat over het overwinnen van dat stemmetje. Lidia zegt: ‘Maak kunst tegen alle ellende in.’ Wij worden zóóó hard genaaid. Op goede en slechte manieren. (grijnst)

Uiteindelijk heb je zelf ook een hele weg afgelegd: van kindsterretje en paparazzipop tot gelauwerd auteur voor en achter de camera. Toch heb je het nog vaak over hoe actrices behandeld worden.  

Stewart: Actrices worden nog altijd slecht behandeld. Punt. Niet altijd expliciet, maar er is een subliminale projectie: ‘jij hebt dit niet zelf gedaan’, ‘jij hebt geluk dat je hier bent’. Ik ben daar vatbaar voor. Nog altijd. Ik denk altijd dat mensen binnenkomen om me te pakken. Maar na de première van de film in Cannes behandelden mensen me zowaar alsof ik een brein had. Dat was nieuw.

Hoe voelde dat?

Stewart: Alsof iemand eindelijk de deur voor me opendeed. Ik had zulke goede gesprekken. Mensen kwamen niet binnen om de beer te porren. Ze kwamen binnen met open ogen, met een open hart, zonder die rare glimlach die zegt: ‘We gaan je pakken.’ Het was de eerste keer dat ik dacht: ‘Oh, dit is dus hoe het is wanneer mensen je serieus nemen.’

Je vergeleek de première met je film naar school sturen.

Stewart: Dat is het ook. Je stuurt je kind voor de eerste keer naar school. Je kunt het haar kammen, de boterhammendoos klaarmaken, maar je kunt niet controleren wat er daarna gebeurt. Ik had geen tijd om de film mooi aan te kleden. Ik was niet klaar. En dan staat je kindje daar, handen schuddend, gesprekken voerend, en jij op een afstandje daar vandaan. Het is prachtig en verschrikkelijk tegelijk.

Je had de rol van Lidia ook zelf kunnen spelen. Waarom koos je voor Imogen Poots, die al vaker beschadigde outsiders speelde?

Stewart: Wel. Daarom dus. (lacht) En omdat ik niet in een spiegel wilde kijken. Ik wilde in iemand anders’ ogen kijken en het vuur zien overslaan. Imogen is een supergeniale bitch – in de beste zin. Ik ken ondertussen elke sproet in haar gezicht. Zij is de film. Als ik het zelf had gedaan, had ik alleen maar naar mezelf gestaard. En ik wilde niet alleen zijn. Niet voor dít.

The Chronology of Water telt een ensemble van sterke vrouwen: Thora Birch, Susannah Flood, Sonic Youth-bassiste Kim Gordon…

Stewart: Kim Gordon! God, zij is een orakel. Ze zei gisteren: ‘Ik vind het fijn om ongemakkelijke situaties op te zoeken.’ Dat is precies wat deze film doet. En Thora Birch (die als tiener in American Beauty en Ghost World speelde, nvdr.) is zó een geladen aanwezigheid. Susannah Flood (uit de serie For the People, nvdr.) is als een mist die je voelt ademen. Iedereen draagt een stukje van Lidia.

Je film komt heel instinctief over, bijna alsof hij geschreven is met het lichaam in plaats van met het hoofd. Hoe bewaakte je dat gevoel op de set?

Stewart: Door mezelf niet te beschermen. Dat klinkt dramatisch, maar het is waar. Ik heb jarenlang op sets gestaan waar alles gecontroleerd, geperfectioneerd en gezuiverd werd. Hier wilde ik het tegenovergestelde: ik wilde dat iedereen zijn instinct volgde, zelfs als dat betekende dat we een scène moesten laten instorten om iets echts te vinden. Imogen, Thora, Kim, Jim Belushi zelfs, iedereen bracht een rauwheid mee. Ik zei voortdurend: laat het lelijk zijn, laat het misgaan, laat het ademen. Dat was de enige manier waarop deze film kon bestaan.

Je hebt in je carrière al met grote regisseurs gewerkt: Woody Allen (Café Society), Kelly Reichardt (Certain Women), David Cronenberg (Crimes of the Future). Wat heb je van hen meegenomen?

Stewart: Mijn gereedschapskist zit vol. Soms is het één blik van iemand in de hoek van de kamer die je een emotie laat vinden. Regisseren is een draaikolk creëren en erin duiken. Als je je daar uit terugtrekt, is er geen zuiging. Maar als je erin gaat, volgen mensen je. Dat is het mooiste en het engste aan regisseren.

Was je bang om in die draaikolk te duiken?

Stewart: Nee. Ik doe het al mijn hele leven. Ik twijfel niet aan een connectie. Als het echt is, volg je. De coolste interacties die ik ooit heb gehad met regisseurs waren momenten van pure aanwezigheid. Geen woorden. Gewoon: we delen ruimte, we worden één lichaam. Dat wilde ik op mijn set ook.

De film is heel lichamelijk. Veel water, huid, littekens.

Stewart: Water is alles voor Lidia. Het houdt haar vast, het laat haar ontsnappen, het spiegelt haar fluïditeit. Het is haar manier om te overleven. En het is ook pure cinema. Water is het perfecte filmische geheugen: het onthoudt alles en vergeet alles.

Heb je tussen al dat hollen door al recensies gelezen?

Stewart: Ja! Eerlijk: ik verwachtte meer uiteenlopende reacties. Dit was zo overweldigend warm, dat het bijna mijn punt ondermijnt. Ik dacht dat recensies zouden willen benadrukken waarom deze film nodig was. Maar het was goed. Te goed.

Je klinkt bijna teleurgesteld.

Stewart: Nee, ik ben niet teleurgesteld. Maar ik was klaar om te vechten, begrijp je? En toen dacht ik: oh, misschien moet ik het gewoon accepteren. Als een braaf meisje. (lacht)

En wat nu? Je speelt straks de hoofdrol in The Wrong Girls, het regiedebuut van je partner Dylan Meyer.

Stewart: We gaan sneller bewegen. Geen vijf jaar wachten. Niet naar school. Recht naar de universiteit.

Je klinkt alsof je al aan je volgende film denkt.

Stewart: Ik denk altijd aan de volgende film. Maar nu weet ik hoe het is om iets te maken dat groter is dan jezelf. En ik wil dat gevoel opnieuw, opnieuw en opnieuw.