De nacht moet aan de macht, aldus Marjolijn van Heemstra, die in leven en werk pleit voor een herwaardering van de duisternis.
Wanneer Mellie en haar nachtwandelaars een bewusteloze vrouw vinden in het donkerste stukje van het stadsbos, gaan de poppen aan het dansen. Het moet maar eens gedaan zijn met die verduistering, klinken steeds meer stemmen, hebben we immers geen verlichtingspalen uitgevonden om onze veiligheid te garanderen? Marjolijn van Heemstra’s Nachtgids biedt een satirische kijk op de hedendaagse mens en pakt hem daarbij op de tegenstrijdigheden in zijn denken: fris en scherp, al had het einde wat verrassender gemogen.
Hoe belangrijk is de duisternis voor jou?
Marjolijn van Heemstra: Ik ben een fervente nachtwandelaar. Nachtwandelen is gezond en het geeft je een bredere kijk op de wereld. Bomen, planten en zelfs wolken lijken in het donker meer aanwezig. Je staat dichter bij de wereld en kunt opgaan in het landschap. Je hormonale huishouding is ’s nachts anders. Je hebt meer fantasie en bent creatiever. Het boek is dus voor een groot deel gebaseerd op mijn eigen ervaringen en gedachten over de nacht.
‘Bomen, planten en zelfs wolken lijken in het donker meer aanwezig.’
Maar een bewusteloze vrouw heb je nog niet aangetroffen op je nachtelijke wandelpad, neem ik aan?
Van Heemstra: Nee, maar deze zomer vond er in Amsterdam in de nacht wel een gruwelijke moord plaats. Ik was toen in gesprek met de stad over het verdonkeren van straten en parken en zag in de realiteit gebeuren wat ik in het boek al had beschreven: ambtenaren werden zenuwachtig en begonnen zich luidop af te vragen of dat verduisteren wel hoefde. Ik moet echter het bewijs nog zien dat er ’s nachts meer verkrachtingen en moorden gebeuren dan overdag. In de huidige discussie wordt femicide vaak geassocieerd met duisternis, maar op veel meer dan een gevoel is dat niet gebaseerd. Felle lampen zijn lang niet altijd veilig. Ze ontnemen je het zicht op de omgeving en in een afgelegen gebied maakt een felverlicht fietspad je juist tot een moving target. Bovendien worden de meeste vrouwen niet verkracht door iemand die uit de bosjes springt, maar wel door een bekende uit hun omgeving.
Maar toont die discussie niet hoe diep onze angst voor de nacht zit?
Van Heemstra: We hebben in onze hersenen een centrum dat angstgevoelens reguleert en dat onderdrukt wordt door licht. Waarschijnlijk ontstaan angstgevoelens dus inderdaad makkelijker in het donker, maar ik denk dat het ook veel met socialisering te maken heeft. De nacht heeft veel mensen beschermd, mensen op de vlucht bijvoorbeeld. Voor de gevestigde orde vormde het donker daardoor een bedreiging. Vandaar dat de opkomst van het kapitalisme gepaard ging met de introductie van nachtwachten. Mensen moesten ’s nachts binnenblijven en alleen wie het geld had voor een lantaarn mocht naar buiten, de gevestigde orde. Ons heroveren van de nachtelijke duisternis kun je daarom zien als een verzet tegen die gevestigde orde, want misschien is het wel eens tijd voor een nieuw verhaal.
