Bands die ruim een halve eeuw relevant blijven: ze zijn niet dik gezaaid. Maar de Amsterdamse Nits, opgericht in 1974, houden dapper vol en doen dat zonder aan creativiteit in te boeten. Tijdens een twee uur durend concert in het Brusselse Koninklijk Circus viel dan ook geen enkel zwak moment te noteren.
Voorspelbaarheid kun je de Nits alvast niet verwijten. Zeker, een handvol publieksfavorieten dienden ook nu weer als ankerpunten in de set, maar de heren hadden vooraf bij hun fans gepolst welke stiefmoederlijk behandelde nummers ze graag wilden horen. Dat leverde een lijstje op waarmee het trio een verrassende duik nam in zijn deep catalogue. Wie over een repertoire van meer dan dertig voortreffelijke langspelers beschikt, heeft nu eenmaal genoeg materiaal achter de hand om routineuze herhalingsoefeningen te vermijden. En jawel, het concert in het Koninklijk Circus week grondig af van dat in de AB, in april vorig jaar.
Nits –het lidwoord The laten ze sinds 1989 achterwege– maken rijke, gesofisticeerde popmuziek die tegelijk kunstzinnig én toegankelijk klinkt. Zanger-gitarist en spilfiguur Henk Hofstede studeerde beeldende kunst aan de Rietveld Academie en die achtergrond klonk in Brussel onder meer door in een hommage aan beeldhouwer Henry Moore. Maar ook zijn literaire invloeden kwamen regelmatig aan de oppervlakte, zoals in het nog steeds populaire Nescio en in de classic In the Dutch Mountains, die werd ingegeven door een roman van Cees Nooteboom.
Volgens Hofstede worden de Nits gedreven door ‘onberekenbare nieuwsgierigheid’. Hun ingebakken reislust leidde hen in de voorbije decennia naar podia in Moskou en Tokio en zorgde ervoor dat ze razend populair werden in Frankrijk, Zwitserland, Finland en Griekenland. De groep was altijd al aangetrokken tot niet-Angelsaksische talen en culturen, wat niet alleen interessante nieuwe invalshoeken opleverde, maar ook liedjes over steden en geografische plekken die je als een reeks auditieve prentbriefkaarten zou kunnen beschouwen.
Speeltuin
De leden van de Nits –naast Henk Hofstede zijn dat drummer-van-het-eerste-uur Rob Kloet en de later ingestapte toetsenman Robert Jan Stips– zijn inmiddels allemaal krasse zeventigers die muziek nog steeds als hun speeltuin beschouwen. In hun nadrukkelijk Europees klinkende oeuvre laten ze hun verbeelding de vrije loop. In het Koninklijk Circus kwamen ze bijvoorbeeld op de proppen met Ultramarine, een fantasietje over Claude Monet en Bob Dylan die elkaar tegenkomen in de lift van het Londense Savoy-hotel. Maar ondanks hun drang naar het experiment streven de Nits in hun songs, naar het voorbeeld van Hergé, altijd naar de Klare Lijn.
Onlangs nog ontving het trio in Nederland een prestigieuze Edison voor zijn gehele carrière. Toch bleef het gezelschap niet van rampspoed gespaard: De Werf, al decennialang zijn studio, oefenruimte, laboratorium en archief, ging in mei 2022, samen met zijn instrumenten en mastertapes, in vlammen op, zodat een groot deel van zijn verleden werd uitgewist. Kort daarna werd bij Henk Hofstede ook nog eens een zeldzame auto-immuunziekte vastgesteld, een aandoening die vandaag, dankzij medicatie, gelukkig min of meer onder controle is. In Brussel gaf hij, net als zijn gezellen, alleszins blijk van het nodige speelplezier en waagde hij zich, tijdens het frivole Long Forgotten Story, zelfs aan een dansje.
De Nits begonnen behoedzaam met Jardin d’hiver, maar er was zeker ook ruimte voor luchtigheid, zoals in Yellow Socks & Angst (over Hofstedes oma, die een compulsieve breister was) of Sugar River. The Swimmer, met vage echo’s uit de Argentijnse tango, mondde door het grofkorrelige gitaarspel van de zanger dan weer uit in een soort gypsy-groove.
Bedachtzaam
Na een korte pauze serveerden de Nits, tijdens het tweede deel van de avond, zelden gehoorde juweeltjes zoals het pakkende, in klaterende klavieren verpakte Moved By Her, het bedachtzame The Tree (uit de vorig jaar verschenen ep Tree House Fire, met Henk Hofstede op piano)en de dromerige, ingetogen countryballad Road Not Taken.
In Lits-Jumeaux, een oorlogsverhaal over collaboratie en verzet, bespeelde Hofstede een Appalachiaanse dulcimer. En in The Long Song liet hij de leadzangpartij over aan Robert Jan Stips. Wie op hits zat te wachten, kwam aan zijn trekken in Sketches of Spain (over de bloedige Spaanse burgeroorlog) en het even zwierige als catchy, door een mondharmonica aangedreven J.O.S. Days (over Henk Hofstedes voetbalcarrière, die, zo vertelde hij zelf,’slechts enkele minuten stand hield’). Het in weemoed gedrenkte walsje Adieu Sweet Bahnhof en het aan wijlen Yasmine opgedragen The Hours werden pas tijdens de toegiften losgelaten.
Het prachtige decor van de vorige tournee hadden de Nits dit keer thuis gelaten. In de plaats daarvan werden aanhoudend primitieve maar expressieve tekeningetjes (van Henk Hofstede zelf?) op een beeldscherm geprojecteerd. Opvallend was dat de drie beslagen muzikanten elk bijna een orkest op zich vormden en zo tekenden ze in Brussel voor een avond vol muzikale verfijning en emotionele diepgang, waarmee ze zich andermaal manifesteerden als pioniers van de Europese muziekcultuur. De Nits kwamen afwisselend speels en melancholisch, eigenzinnig en vitaal, vertrouwd en verrassend voor de dag. Saai werd het nooit. En voor een groep die al vijftig jaar de podia afschuimt, was dat beslist geen geringe prestatie.
