A STREETCAR NAMED DESIRE (Elia Kazan, 1951

'There had never been such a display of dangerous, brutal male beauty on an American stage', zo vatte David Thomson de sensationele Broadway-prestatie in 1947 samen van de toen 23-jarige Brando. De rijzende ster incarneerde Tennessee Williams' ongearticuleerde bruut Stanley Kowalski enkele jaren later ook in de filmbewerking die eveneens geregisseerd werd door Elia Kazan. Kazans regie is vaak toneelmatig, de decors en de plaatsing van de acteurs zijn al te doorzichtig, maar zoals Pauline Kael schreef: 'Wie gaat daar nu over zeuren wanneer je zit te kijken naar twee van de grootste vertolkingen (Brando en Vivien Leigh als Blanche DuBois, de vrouw die hij vernietigt) die ooit op film gezet werden, en zit te luisteren naar enkele van de beste dialogen ooit door een Amerikaan geschreven?'
...

'There had never been such a display of dangerous, brutal male beauty on an American stage', zo vatte David Thomson de sensationele Broadway-prestatie in 1947 samen van de toen 23-jarige Brando. De rijzende ster incarneerde Tennessee Williams' ongearticuleerde bruut Stanley Kowalski enkele jaren later ook in de filmbewerking die eveneens geregisseerd werd door Elia Kazan. Kazans regie is vaak toneelmatig, de decors en de plaatsing van de acteurs zijn al te doorzichtig, maar zoals Pauline Kael schreef: 'Wie gaat daar nu over zeuren wanneer je zit te kijken naar twee van de grootste vertolkingen (Brando en Vivien Leigh als Blanche DuBois, de vrouw die hij vernietigt) die ooit op film gezet werden, en zit te luisteren naar enkele van de beste dialogen ooit door een Amerikaan geschreven?' In deze gedateerde hymne aan de antisociale rebellie van een motorgang speelt Brando de mompelende nozem die met zijn zwartlederen provocaties de burgers van een archetypisch klein Amerikaans stadje bijna een fatale hartstilstand bezorgt. En als iemand hem de ongelukkige vraag 'Hey Johnny, what are you rebelling against?' stelt, luidt het vaakgeciteerde antwoord: 'Waddya got?'Met zijn geraffineerde vertolking van Marcus Antonius in deze gepolijste en hooghartige Shakespeare-bewerking van de grote Mankiewicz, demonstreerde Brando dat hij meer in zijn mars had dan het nonchalant portretteren van ongeletterde schoften. Met zijn eerste Oscarwinnende rol verzegelde Brando zijn reputatie als beste acteur van zijn generatie. Je ziet de Method (het gefolterd wroeten in oude memories om nieuwe kwellingen op te roepen) in volle glorie in Brando's technisch virtuoze uitbeelding van de would-be bokser Terry Malloy die als loopjongen van een corrupte dokwerkervakbond in gewetensnood raakt. Een mislukt leven en een vernietigende droom werden zelden zo hartverscheurend samengevat als in zijn vaak geparodieerde speech, gericht tegen zijn broer Charley (Rod Steiger) op de achterbank van een auto: 'Oh Charlie, oh Charlie... I could have had class. I could have been a contender. I could have been somebody, instead of a bum - which is what I am.'Kazan zou later in zijn autobiografie schrijven: 'Als er in de geschiedenis van de Amerikaanse film een betere vertolking van een acteur te vinden is, zou ik niet weten welke.' De enige film (officieel althans) waarin Brando zichzelf regisseert is een verwarde westernsaga vol wraak en geweld waarin de masochistische ster zijn Christuscomplex naar hartelust kan uitleven. De verbazende scène waarin hij zich gewillig laat geselen (nota bene door zijn beste vriend, Karl Malden) is dan ook geënsceneerd als een echte kruisiging. Een zelden vertoonde film die hoog scoort op menig 'guilty pleasure'-lijstje. In dit oververhit Deep South drama (geschreven door Lillian Hellman) is Brando de passieve sheriff van een verdorven, bloeddorstig Texaans stadje. In de meest gewelddadige scène wordt hij door het lynchgrage gepeupel bijna tot moes geslagen. Brando brengt in deze magistrale Carson McCullers-verfilming misschien wel zijn grootste vertolking als een op het oog onverstoorbare majoor die worstelt met zijn onderdrukte homoseksualiteit. Overdag doceert hij in dit claustrofobisch militair garnizoen Von Clausewitz, maar 's avonds zit hij in het geniep zijn prentencollectie van blote Grieken te bewonderen. Terwijl hij en passant ook door zijn vrouw (Elizabeth Taylor) met de zweep wordt vernederd, vat hij een pathetische obsessie op voor een gewone soldaat (Robert Forster) die kickt op naakt paardrijden. De kameleon acteur in een van zijn meest spectaculaire transformatiestunts: als de oude maffiadespoot Don Corleone, de gevreesde gangster en tedere pater familias die sterft terwijl hij met een appelsienschil in zijn mond zijn kleinkind de stuipen op het lijf jaagt. Brando kreeg zoveel make-up opgesmeerd dat Gordon Willis wel genoodzaakt was zijn geroemde clair-obscur fotografie in zware schaduwpartijen te hullen.Brando neemt de grootste risico's uit zijn carrière en geeft zich figuurlijk het meest bloot in dit compromisloos portret van een kersverse weduwnaar die zijn rauwe wanhoop verdrinkt in een puur seksuele affaire zonder namen, zonder toekomst en aanvankelijk ook zonder emotie. Met Maria Scheider als het kindvrouwtje dat in het piskleurig Parijs appartement Brando op zijn animale wenken bedient. Brando's laatste grote filmrol in de onderschatte antiwestern The Missouri Breaks is meteen ook een van zijn meest excentrieke creaties, nu eens angstaanjagend bizar, dan weer pure camp. Zijn personage van huurmoordenaar Robert E. Clayton is even ongrijpbaar, gevaarlijk en schaamteloos als de acteur Brando.(PD)