CINEMA THROUGH THE EYE OF MAGNUM (Zondag 26/8, 21.45, Canvas)

'Ik denk dat we haar gebruikt hebben', verklapt Eve Arnold in de BBC-documentaire Cinema through the Eyes of Magnum. De fotografe heeft het over Marilyn Monroe, die in 1960, op de set van John Hustons The Misfits, in een spiraal van wanhoop en depressie terechtkwam.
...

'Ik denk dat we haar gebruikt hebben', verklapt Eve Arnold in de BBC-documentaire Cinema through the Eyes of Magnum. De fotografe heeft het over Marilyn Monroe, die in 1960, op de set van John Hustons The Misfits, in een spiraal van wanhoop en depressie terechtkwam.Het zou Marilyns laatste film worden: geen twee jaar later benam ze zichzelf het leven. De beelden die de negen Magnum-fotografen op de set schoten, laten het sekssymbool zien als een vrouw die op de rand van de afgrond balanceert: tobbend, toegetakeld door haar verslaving aan alcohol en medicijnen, etend op een bankje naast haar ontrouwe man, de schrijver Arthur Miller. Monroe wist dat die foto's haar eigen demythologisering zouden bewerkstelligen, maar het ontbrak haar aan de fut om zich ertegen te verzetten. Op de set van The Misfitsdeemsterde haar ster voorgoed weg, en alles werd genadeloos op de gevoelige plaat vastgelegd. Hollywood was not amused en sloeg een andere richting in: voortaan zouden mindere goden minder kunstzinnige foto's maken.Dat op de set van zo'n grote productie fotografen van Magnumkaliber rondliepen, was historisch gegroeid. De Hongaarse oorlogsfotograaf Robert Capa, bekend van zijn heel filmische foto's, lag aan de basis van het idee. Hij had aan het Europese front, veelal aan geïmproviseerde pokertafels in kapotgeschoten huizen, vrienden voor het leven gemaakt onder schrijvers en regisseurs, zoals Ernest Hemingway en John Huston. Capa had één grote droom: films maken, en actrice Ingrid Bergman, zijn verboden liefde, had de sleutel tot zijn toekomst in handen.Met zijn fototoestel in de aanslag volgde hij haar in 1945 op de set van Alfred Hitchcocks Notorious en vatte haar in sprankelende, artistieke setbeelden zoals niemand die al had gezien. Toen Magnum Photos twee jaar later onder impuls van Capa het licht zag, werd Hollywood een van de grootste klanten van het collectief.De fifties werden het terrein van Magnum. Dennis Stock nestelde zich een tijdlang in het kielzog van de gedoemde jonge god James Dean en puurde daar een reeks imponerende foto's uit: de ster die kletsnat over Times Square wandelt, peuk in de mond, of een bedrukt ogende Dean rechtopzittend in een lijkkist, een aankondiging van zijn voortijdige dood.Na The Misfits richtten de fotografen hun lens op Europa, waar het werk van onder meer Jean-Luc Godard, Michelangelo Antonioni en Andrej Tarkovski om een andere aanpak vroeg. Anderen zwermden uit naar het Verre Oosten en vertoefden op de filmsets van Akira Kurosawa en Chen Kaige. Heel speciaal zijn de zwart-witfoto's die Josef Koudelka in 1994 maakte, toen hij Theodoros Angelopoulos volgde tijdens de opnames van Ulysses' Gaze.Cinema through the Eyes of Magnum biedt een boeiende mix van talking heads en veel tot de verbeelding sprekende setfoto's, die vooral de tragiek achter de ongenaakbare sterren vastlegt. Filmscènes krijgt u nauwelijks te zien, en dat is helemaal de bedoeling.In 1978 wordt een dertienjarige Britse krantenjongen dood teruggevonden in een hoeve, met een kogel in het hoofd. Omdat de bewoners op dat moment niet thuis waren, vermoedt de politie dat hij inbrekers heeft betrapt en dat met zijn leven heeft bekocht. Niet veel later wordt een beruchte bende, The Bridgewater Four, aangehouden op verdenking van moord. Ook ambulancier Bert Spencer wordt een tijdlang verdacht, maar tot een vervolging komt het niet. In Interview With a Murderer spreekt criminoloog David Wilson met Spencer, die door de publieke opinie nog steeds niet is vrijgesproken. Kort na de moord op de jongen vermoordde de man immers zijn zeventigjarige buurman op vrijwel identieke wijze. Voor die misdaad kreeg Spencer levenslang, maar na vijftien jaar was hij alweer op vrije voeten. Welke rol speelde hij in de moord op de paperboy?De Amerikanen zitten momenteel al voor het tweede seizoen aan de buis gekluisterd, maar bij ons gaat de misdaadreeks over de uitbraak van de crackepidemie in het Los Angeles van 1983 pas deze week in première. Een slimme zet van Q2, want aan de eerste twee afleveringen zit een Belgisch randje. Onze eigen Adil El Arbi en Bilall Fallah mochten namelijk de regisseursstoelen inpalmen. Dat deden ze uitstekend, want het was hun pilootaflevering die de zender FX kon overtuigen. Dit eerste seizoen werd ietwat gemengd onthaald door de critici. De onbekende cast wist iedereen te overtuigen, maar voor sommigen was de verhaallijn iets te verwarrend en het tempo wat te traag. Niettemin is dit een aanrader.Dit stemmige horrordrama is, net als de Psycho-prequel Bates Motel, een verhaal over het ontstaan van een monster. De Amerikaan Craig William Macneill focust in zijn debuut op de negenjarige Ted (Jared Breeze) die met zijn vader (David Morse) in een afgelegen motel woont. Omdat de jongen aan zijn lot wordt overgelaten, heeft hij mogelijkheden zat om zijn duistere instincten te verkennen. Nogal wat Amerikaanse critici hadden het moeilijk met de kunstzinnige aanpak van Macneill (lees: lange, stille scènes die behoorlijk uitgerekt worden). Net daardoor slaagt hij erin om een angstaanjagende sfeer te creëren en doet The Boy uitkijken naar wat volgt. Macneill mikt namelijk op een trilogie en wil Ted Boyhood-gewijs volgen tot hij volwassen wordt, de periode waarin Ted tot een massamoordenaar transformeert. De enge muziek is van de eigenwijze Volker Bertelmann aka Hauschka, wiens favoriete instrument de geprepareerde piano is.In 1971 kraakten hippies een verlaten legerkazerne in de Deense hoofdstad Kopenhagen en riepen daar een vrijstad uit met vrijheid, blijheid en liefde als voornaamste principes. Aanvankelijk verzette de Deense regering zich, maar eind jaren zeventig werd Christiana getolereerd als een 'sociaal experiment', en sindsdien is het een thuishaven voor hippies, anarchisten en non-conformisten allerhande. Binnen Christiana heerst zelfbestuur en een open handel in softdrugs, onder meer in de bekende straat Pusher Street, maar de inwoners kwamen in de loop der jaren zwaar in conflict met de Deense staat en vastgoedmagnaten die op een deel van het gebied privé- en huurwoningen wilden neerplanten. Nog steeds probeert de politie er regelmatig hasj in beslag te nemen, niet altijd met succes. Ook binnen de commune kwam er kritiek, met name van enkele kinderen van Christiana die zich misbruikt voelden. In deze documentaire uit 2015 van Nille Westh blikken vier hippies die in Christiana zijn opgegroeid terug op die fleurige flowerpowertijd.Deze Spaanse romantische komedie met een twist speelt zich af in het zonnige Barcelona en volgt Manel, bijgenaamd 'Mr. Method', een veelbelovende natuurkundige die wil aantonen dat het niet zijn schuld is dat zijn relatie met topmodel Elena op de klippen is gelopen, maar die van de wetten van Newton, Einstein en co. Telkens wanneer je denkt: dit gaat de kleffe romantische toer op, krijg je een visueel vindingrijk semi-academisch traktaat over atomen, elektromagnetische velden of het ruimte-tijdcontinuüm voorgeschoteld. In de handen van een perverser genie als Charlie Kaufman had dit vast een nog gekkere breinbreker opgeleverd, maar zelfs al hebben de personages niet zo gek veel diepgang, toch serveert regisseur Mateo Gil, de vaste scenaristenbroeder van Alejandro Amenábar, een speelse mix van een romcom en een fysica-tutorial.'En avant, la troupe!' Het Franse Les ogres volgt de belevenissen van Davaï, een theatergezelschap dat van stad tot stad reist om er Tsjechovs De beer te spelen. Door de losbandige levensstijl, interne conflicten en de heftige emoties die voortdurend opwellen, heeft het gezelschap meer weg van een doldwaze commune - met Adèle Haenel, de coming lady van de Franse film, in de rol van la folle. Regisseur Léa Fehner groeide zelf op in een rondtrekkend theatergezelschap. De tirannieke directeur François en zijn vrouw Marion worden zelfs door haar echte ouders vertolkt en ook haar zus en zoontje kregen hoofdrollen. Een afrekening is dit echter niet, wel een chaotische, energieke ode aan deze kwetsbare, door toneelspelen bezeten mensen.Boekhouder Martin 'Marty' Byrde (Jason Bateman) zit ook in het tweede seizoen van de Netflixserie Ozark tot over zijn oren in de problemen. Door zijn 'bijbaantje' als witwasser van drugsgeld raakte hij verstrengeld in een misdaadweb waaruit hij maar niet kan ontsnappen. De ooit zo rustige omgeving van de Ozarks, Marty's thuisbasis, is veranderd in een mijnenveld waar drugsdeals en witwaspraktijken schering en inslag zijn. In dit tweede seizoen is de rust verder dan ooit zoek, want Marty raakt steeds meer betrokken bij criminele activiteiten en koopt zelfs een nachtclub op.'We wonen er nog maar koud / of de buurman is al weggehaald / kroop bij zijn dochter in de wieg.' Het citaat komt uit zijn eerste dichtbundel Van alle kanten komen ze (2006) maar het had zo uit de synopsis van een van de films van Alex van Warmerdam kunnen komen. De Noorderlingen (1992) bijvoorbeeld, een heel bizar portret van een stukje Holland, zo vanonder de kaasstolp geplukt.Van Abel (1986) over Borgman (2013) tot Schneider vs. Bax (2015): de Nederlandse cineast, theatermaker en schrijver Van Warmerdam zet zijn camera graag neer in gestileerde decors die hij zelf verzint en helemaal vanuit het niets laat optrekken. In de sarcastische fabel De Noorderlingen (die de VPRO uitzendt als keuzefilm van Zomergast Eric Wiebes, Nederlands minister van Economische Zaken en Klimaat) is dat een nieuwbouwstraat in het lege polderlandschap van de jaren zestig.In zijn stukje niemandsland met een bos eromheen voert Van Warmerdam een rits excentrieke personages op. Er is de seksueel geobsedeerde slager (Jack Wouterse), zijn religieuze vrouw Martha, die als een heilige vereerd wordt (Annet Malherbe, Van Warmerdams eega), de bemoeizuchtige postbode Plagge, die ieders brieven leest (Van Warmerdam zelf), de steriele jachtopziener Anton (Rudolf Lucieer), de mysterieuze schone Agnes (Veerle Dobbelaere) en Thomas (Leonard Lucieer), de door Lumumba geobsedeerde tienerzoon van de slager door wiens ogen je het leven ontdekt in dit onaffe modelstadje waar alle huizen grote ramen hebben zodat iedereen iedereen makkelijk in de gaten kan houden.Die duidelijk geconstrueerde wereld waarin een eenling onhandig zijn weg zoekt, doet soms denken aan het werk van Jacques Tati. Je kunt in de laconieke dialogen, vreemde intriges en malle grappen ook een calvinistische variant op de Finse droogstoppel Aki Kaurismäki zien. Maar Van Warmerdam is in De Noorderlingen - zoals altijd - toch vooral zijn unieke zelf: de film is een absurdistische dissectie van de kleinburgerlijke moraal van een gemeenschap die de verbeelding tracht te onderdrukken.Als u daar niet genoeg van kunt krijgen, kunt u tot 2 september in het Amsterdamse filmmuseum Eye trouwens nog naar de expo L'histoire kaputt, waarop naast installaties en objecten ook fragmenten uit acht van Van Warmerdams negen speelfilms - 'oude meuk', zo noemt hij ze - te zien zijn.