OLIVIER ASSAYAS
...

OLIVIER ASSAYAS MET MAGGIE CHEUNG, NICK NOLTE, BéATRICE DALLE, JEANNE BALIBAR, DON MCKELLAR Assayas' tiende film is zeker sterke cinema, maar daarom zeker niet honderd procent overtuigend. Clean is deels een milieuschets (een nostalgische terugreis naar de alternatieve rock van de jaren tachtig) en deels een uitgekleed en obsessioneel acteursdrama over menselijk ontwaken uit illusie en rollenspel. De gesofisticeerde neo-melo lijkt evenwel vooral een manier voor Assayas en Maggie Cheung om met hun eigen parcours in het reine te komen. Geschreven op het lijf en leven van de oosterse actrice en Assayas' ex-partner Maggie Cheung (die hier haar imago van kostbare kitsch - het stereotype van de oosterse pop- en filmster - voorgoed molt) vertelt Clean sober, met veel emotionele intelligentie en in een gepaste franjeloze stijl, het verhaal van Emily: ontheemde oosterlinge, westerse rockzangeres, professionele junkie, slechte moeder. Op tournee in Canada met haar even verslaafde man Lee (James Johnston, lid van The Bad Seeds) slaat het noodlot toe: Lee sterft aan een overdosis, Emily wordt gearresteerd en verliest het hoederecht over hun zoon Jason, die bij Lees ouders wordt ondergebracht. Daarop begint voor Emily een reis naar het licht (visueel gevat door de uitmuntende cameraman Eric Gautier) en naar een schone lei zonder drugs en mét haar zoon. Tegelijk obstakel en drijvende kracht achter de weg die Emily aflegt - van Toronto naar Parijs tot in San Francisco - is Lees vader (Nolte, zoals steeds beresterk). Zijn geloof en vertrouwen helpt de vrouw haar in scherven gevallen leven te reconstrueren. Emotie is dus troef in deze vaak pakkende reis naar het einde van de nacht. Wat Assayas, Cheung en Nolte bovendien presteren, is van een zuiverheid die je maar af en toe ziet. Anderzijds is dat wellicht ook de zwakte van de film, want veel koude rillingen bezorgt die emotieve focus de kijker niet. In L'Enfant de l'hiver (1989), L'Eau froide (1994) of Les Destinées sentimentales (2000) bouwde Assayas nog een verstandelijke manier van beeldend vertellen op die bewust koos voor wat van conventionele plotstructuren afwijkt: zijwegen, subplots, nevenpersonages. Die eigenschap kon of wou hij in zijn vorige films zelden afwerpen. Hoezeer hij het ook bij Clean probeert, door resoluut voor de ruwe kern van emoties te kiezen, is de film, met al zijn rauwe momenten van verdriet, onmacht, woede, pijn en vreugde, niet echt doorleefd. Misschien staat het verhaal wel te dicht bij Assayas' en Cheungs leven (niet in verhaallijn, wel in thematiek)? De in Frankrijk op handen gedragen regisseur geeft zelf toe hoe cinema in zijn leven een voortdurend en onontwarbaar in elkaar vloeien is van... cinema en persoonlijk leven. Zijn inspiratie hoefde Assayas alvast niet ver te zoeken: hij kwam zelf tot creatieve ontplooiing vanuit het rockmilieu en de new wave van het begin van de jaren tachtig. Opmerkelijk blijft echter hoe Clean een schets maakt van deze vervlogen tijd door die te vullen met elementen (muziekscènes, echte figuren zoals muzikant Tricky) uit het heden. Jo Smets Jo Smets