De wereld zoals hij is: een eeuw documentaires

16/04/14 om 19:41 - Bijgewerkt om 19:41

Bron: Knack Focus

Bij de release van Sacro GRA (winnaar van het filmfestival van Venetië) en op de vooravond van het Leuvense festival Docville: een duik in de geschiedenis van de documentaire aan de hand van de belangrijkste titels.

Sacro GRA. Vanaf 16 april in de bioscoop.

Docville. Van 2 tot 10 mei in Leuven.

Waarom de documentaire de bioscoop verovert. Lees deze week in Knack Focus.

De wereld zoals hij is: een eeuw documentaires

Een van de strafste films van 2013? Een documentaire. Winnaar van het filmfestival van Venetië? Een documentaire. Genomineerd voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film? Een documentaire.

Bij de release van Sacro GRA (de eerste documentaire die in Venetië de Gouden Leeuw won) en op de vooravond van Docville (het documentairefestival in de Leuvense binnenstad): een duik in de geschiedenis van de docu aan de hand van de belangrijkste titels.

Eigenlijk is de bioscoopdocumentaire geen nieuw fenomeen, integendeel zelfs. De allereerste films waren documentaires: uitvinders Auguste en Louis Lumière filmden de aankomst van een trein of arbeiders die door de fabriekspoort lopen. Een overzicht.


1895. De eerste films zijn documentaires. De broers Lumière filmen bijvoorbeeld de aankomst van een trein: L'arrivée d'un train en gare de La Ciotat.



1922. Het begeesterende Nanook of the North is een van de eerste verhalende documentaires. Robert Flaherty volgt de Inuit Nanook en zijn familie tijdens hun dagelijkse bezigheden.



1926. Om diezelfde Flaherty's Moana te omschrijven gebruikt John Grierson de term documentaire. Griersons eigen Drifters (1929), een schets van het harde bestaan van de Noordzeevissers, zal later de Documentary Film Movement lanceren.

1929. Dziga Vertov verbaast met De man met de camera, een poging om de alledaagse werkelijkheid in 'pure' cinema te gieten. De Rus is ook de man achter het filmjournaal Kino-Pravda.

1933. Henri Storck, peetvader van de Belgische film, en de Nederlandse communist Joris Ivens stellen de uitbuiting van mijnwerkers aan de kaak in Misère au Borinage. Hun film maakt internationaal school.

1935. Hoogdagen voor de propagandafilm. Hitlers favoriete cineast Leni Riefenstahl excelleert (helaas) in Triumph des Willens.

1956. Gouden Palm voor Le monde du silence van Louis Malle en commandant Cousteau, een van de eerste kleurendocumentaires over de onderwaterwereld.

1960. Lichtere opnameapparatuur maakt spontanere films mogelijk, die personages op de huid zitten en het alledaagse tonen. Zwaargewichten van de cinéma vérité zijn Jean Rouch met Chronique d'un été (1961) en Chris Marker met Le joli mai (1963).

1960. In Canada en Amerika ontstaat iets vergelijkbaars: direct cinema. Regisseurs als D.A. Pennebaker (Don't Look Back, 1967) en de broers Maysles (Gimme Shelter, 1970) trachten het leven weer te geven zonder zelf in te grijpen.



1967. Frederick Wiseman begint met Titicut Follies aan een lange reeks documentaires over instellingen en werpt zich op als dé chroniqueur van de Amerikaanse samenleving.



1968. Latijns-Amerikaanse collectieven als Grupo Cine Liberación willen met documentaire als La hora de los hornos hun bijdrage leveren aan de linkse revoluties en de strijd tegen neokolonialisme en uitbuiting.

1985. Elf jaar werkte Claude Lanzmann aan Shoah, een negen en een half uur durende documentaire met getuigenissen van slachtoffers, getuigen en beulen van de Holocaust.



1989. Michael Moore doet voor het eerst van zich spreken. Roger & Me is een satirische documentaire waarin hij het sociale bloedbad hekelt dat General Motors veroorzaakt.



2002. Niet alleen in Frankrijk doet Nicolas Philiberts Être et avoir, een portret van een dorpsschool in het hart van de Auvergne met maar één leerkracht, het erg goed. Andere documentaire Franse kassuccessen (Microcosmos, March of the Penguins) zullen volgen.



2004. Gouden Palm voor Fahrenheit 9/11 van Michael Moore. Geen documentaire was ooit een groter kassucces dan deze ontmaskering van Bush als een onbekwame president die zijn volk uit eigenbelang in een overbodige oorlog heeft meegesleurd.



2013. De razend interessante, vernieuwende en/of populaire documentaire is duidelijk geen eendagsvlieg gebleken. The Act of Killing is daar één voorbeeld van, de Gouden Leeuw voor Sacro GRA toont het ten overvloede aan.

Onze partners