88 jaar Stanley Kubrick: 9 genrebepalende meesterwerken

26/07/16 om 17:14 - Bijgewerkt op 27/07/16 om 16:07

Regisseur Stanley Kubrick zou vandaag, op 26 juli 2016, 88 jaar zijn geworden. Tijd voor een terugblik op zijn opmerkelijke loopbaan, waarin hij zowat élk genre van een klassieker voorzag.

88 jaar Stanley Kubrick: 9 genrebepalende meesterwerken

Stanley Kubrick en Jack Nicholson op de set van The Shining. © .

Film noir: THE KILLING (1955)

Kubricks films noir, Killer's Kiss en The Killing, zijn waarschijnlijk zijn minst bekende werken. Aan de wieg van zijn carrière kreeg hij van het grote publiek nog niet de erkenning die hem later te beurt zou vallen. The Killing was een flop aan de box office en kon zelfs geen nationale release verzilveren in de States. Maar critici zagen wel wat deze jonge filmmaker in petto had. Time sprak van een gewaagde film, zowel op vlak van dialoog als op vlak van camerawerk. Zo gebruikt Kubrick een voor die tijd gedurfde niet-chronologisch narratief om het verhaal, van een ex-gedetineerde die een racebaan wil beroven, te brengen.

Anti-oorlogsfilm: PATHS OF GLORY (1957)

We konden hier ook voor Full Metal Jacket gaan, maar deze antimilitaire kaakslag verdient het om ook eens in de spotlights te staan. Hoewel de film kritisch een succes was, stond Paths of Glory ook synoniem voor heel wat controverse. Franse oud-strijders waren niet tevreden met hoe ze werden geportretteerd, waardoor de Franse regering probeerde de film te mijden uit de bioscoop en het tot 1975 zou duren voor hij vertoond werd. De Duitsers wilden de Fransen niet tegen de schenen schoppen en ook daar kwam de film twee jaar niet in de zalen. In Spanje lieten dictator Franco en co de film enkel hevig gecensureerd toe. Paths of Glory maakte ongecensureerd zijn debuut in Spanje elf jaar na Franco's dood.

Sandalenepos: SPARTACUS (1960)

Het sandalenepos, ofwel de peplum, was een spectaculair genre dat in het leven was geroepen om in volle widescreen en met een resem aan A-acteurs te triomferen over de opkomende televisie. Stanley Kubrick werd benaderd om het relaas te brengen over een Romeinse slavenopstand. Met een enorm oog voor detail bracht Kubrick het oude Rome tot leven en liet hij acteurs als Peter Ustinov en Laurence Olivier boven hun sowieso al torenhoge niveau presteren. De legendarische scènes stapelen elkaar op en de innuendo's vieren hoogtij. Denk maar aan de bekende oester-slakconversatie in het badhuis. Ondanks het succes was Kubrick ontevreden omdat hij te weinig artistieke vrijheid had gekregen. Het zou de laatste keer zijn dat hij zich in dienst liet nemen.

Komedie: DR. STRANGELOVE (1964)

Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, de volledige titel van de film, is eigenlijk al een knipoog naar alles wat er mis was met de mentaliteit in zowel Oost als West begin jaren 60. Peter Sellers laat zich helemaal gaan in drie verschillende rollen, waarvan de memorabelste die van Dr. Strangelove is. Strangelove is een totaal geschifte gozer in een rolstoel, nu gerecruteerd door de VS, die vroeger voor Nazi-Duitsland werkte en bijgevolg zijn tics, waaronder een Hitlergroet, niet onder controle heeft. Kubrick steekt deze spotprent vol met hilarische oneliners waarvan de mooiste nog steeds de volgende is: "Gentlemen. You can't fight here! This is the war room!"

Sci-fi: 2001 - A SPACE ODYSSEY (1968)

Misschien wel Kubricks grootste prestatie. De film begint met een aap die een bot als wapen begint te gebruiken, waarmee de geweldcyclus in gang wordt gezet. Kubricks beeldcomposities zijn om duimen en vingers bij af te likken. Maar ook de manier waarop hij filmconventies op zijn kop zet, is geniaal. De antagonist is een computer, de dialogen hebben geen functie en de sets zijn surrealistische meesterwerken. De eindscène met de astronaut die zichzelf letterlijk ouder ziet én voelt worden is het geesteskind van de grote artiest Kubrick. Frappant ook hoe het enige personage dat blijk geeft van menselijke emotie de schurk annex computer is. Verder vindt Kubrick ook doodleuk een soort van Skype uit.

Dystopische misdaadfilm: A CLOCKWORK ORANGE (1971)

Geen ander genre heeft Stanley Kubrick zo vormgegeven als de dystopische misdaadfilm. Niccolò Macchiavelli, u kent hem als de filosoof achter "het doel heiligt de middelen", zou er alleszins niet met plezier naar gekeken hebben. Sociopaat Alex wordt door de arm der wet onderschept na een gewelddadige homejacking en wordt heropgevoed met de harde hand. De gevolgen zijn navenant. A Clockwork Orange valt echter niet enkel thematisch op, visueel is de film verbluffend en zelfs lexicaal is hij uniek.

Kostuumdrama: BARRY LYNDON (1975)

Kubrick is niet alleen een regisseur, hij is eigenlijk ook fotograaf in dit epische kostuumdrama. Protagonist Ryan O'Neal doorkruist Europa en maakt zijn opwachting aan de verschillende Europese hoven tijdens de tweede helft van de achttiende eeuw. Elk beeld lijkt met een borstel op het scherm geschilderd in een werk waarin Kubrick de trage film een nieuwe betekenis geeft. Ken Adam, die ook de decors van Dr. Strangelove voorzag, blinkt evenzeer uit als set designer. De decadentie van vergane glorieën vermomd als kunstwerk.

Horror: THE SHINING (1980)

Dat Stanley Kubrick alle genres aankon, bewijst hij echt helemaal wanneer hij Stephen Kings The Shining adapteert. Jack Nicholson wordt steeds geschifter en geschifter tot op het punt dat hij zijn eigen vrouw met een bijl te lijf wil gaan: Heeeeere'sss Johnny! Het desolate hotel midden in een bevroren berglandschap, waarin akelige tweelingen en griezlige oma's verschijnen, is een personage op zich.

Erotische mystery thriller: EYES WIDE SHUT (1999)

Tom Cruise, vervreemd van zijn wederhelft Nicole Kidman, verkrijgt toegang tot een geheime cult en wordt ontdekt als een niet-lid. Kubrick zet een wereld neer waarin mysterie, erotiek en spanning door elkaar zijn verwoven en waarin waarden en normen onbestaande zijn. Dat alles is in scherp contrast met de kerstsetting en de mooie beeldcomposities die Kubrick neerzet. Zijn laatste film is sfeervol, uitdagend en bedachtzaam. Vier dagen na de eerste screening overlijdt Kubrick op 70-jarige leeftijd. Zijn laatste film zou Stanley Kubrick volgens zijn schoonbroer 'zijn grootste bijdrage aan de cinema' hebben gevonden.

(JVDV)

Lees meer over:

Onze partners